Stichtse Vecht

Stichtse Vecht

De gemeente Stichtse Vecht is op 1 januari 2011 ontstaan door samenvoeging van de voormalige gemeenten Maarssen, Breukelen en Loenen. De gemeente heeft zo'n 63.000 inwoners. Stichtse Vecht ligt tussen de steden Amsterdam en Utrecht en telt een aantal kernen, veelal bestaand uit dorpen of buurtschappen.Lees meer >>
De Ronde Venen

De Ronde Venen

De Ronde Venen is op 1 januari 2011 ontstaan door de samenvoeging van de voormalige gemeenten Abcoude en De Ronde Venen. De gemeente telt bijna 43.000 inwoners en ligt op een steenworp afstand van Amsterdam, Schiphol en Utrecht. De belangrijkste woonkernen in de gemeente zijn de dorpen en buurtschappen Mijdrecht, Vinkeveen, Waverveen, Wilnis, Abcoude...Lees meer >>
De Bilt

De Bilt

De Bilt is een fusiegemeente die in 2001 is ontstaan na samenvoeging van de gemeenten Maartensdijk en De Bilt. Het gebied dankt zijn bestaan aan de grootschalige ontginningen van het waterrijke veen- en moerasgebied, die in de 12e eeuw zijn begonnen.Lees meer >>
Weesp

Weesp

De geschiedenis van Weesp gaat terug tot ver in de middeleeuwen. In het jaar 1156 komt de naam voor het eerst voor in een oorkonde van de bisschop van Utrecht. De naam “Weesp” betekent: “weide aan het water”. In 1355 krijgt Weesp van hertog Willem van Beieren stadsrechten. Het stadsrecht is één van de oudste archiefstukken van het gemeentearchief...Lees meer >>

Selecteer blogs uit de gemeente:

Een gevallen schout-bij-nacht op Huize America

Prent met daarop waarschijnlijk uitgebeeld de Slag bij de Doggersbank ten tijde van de Vierde Engels-Nederlandse Oorlog, 1781

Prent met daarop waarschijnlijk uitgebeeld de Slag bij de Doggersbank ten tijde van de Vierde Engels-Nederlandse Oorlog, 1781

 

In het notarieel archief in Weesp dook onlangs een akte op van een huurovereenkomst.(1) Op zichzelf niet zo bijzonder, ware het niet dat de comparant in dit geval schout-bij-nacht was, een functie die je in de aktes niet iedere dag tegenkomt. De persoon in kwestie was Jan Binkes, de akte is opgemaakt in mei 1782. Binkes, geboren in Stavoren in 1712 en overleden in Weesp in 1787, was een zeeman en in de loop der jaren door de verschillende rangen opgeklommen tot schout-bij-nacht, na de admiraal en de vice-admiraal de hoogste in rang binnen de marine.(2)

Oorspronkelijk voerde de schout-bij-nacht het achterste eskader van de vloot aan, en hield ’s-nachts in de gaten dat de vloot bij elkaar bleef. Vandaar ook zijn positie als aanvoerder van het achterste deel van de vloot, zo behield hij gemakkelijk het overzicht over de andere eskaders. Zijn taak was dus letterlijk de boel in de gaten houden, schouwen, hij was degene die ‘schouwt-bij-nacht’. In de akte lezen we dat Binkes in Amsterdam woont, maar momenteel verblijft op Huize America, toen nog onder jurisdictie van Weesperkarspel. Naar alle waarschijnlijkheid was dit zijn buitenverblijf, zoals in de zeventiende en achttiende eeuw zoveel vermogende stedelingen een optrekje op het platteland hadden waar ze de zomermaanden verbleven. De inhoud van de akte is niet zo spannend, die handelt over het afstand doen van de rechten van een hypotheek op een huis in Amsterdam. Het verhaal van Binkes zelf is des te interessanter.

Huize America

Huize America

 

Hij werd geboren in het Friese Stavoren in 1712 en in 1758 komen we hem tegen in de bronnen wanneer hij als kapitein-ter-zee, reeds een hoge functie vergelijkbaar met een kolonel van de landmacht, een eskader koopvaardijschepen begeleidt in de Middellandse Zee. Ter hoogte van de baai van Cadiz werden twee van de handelsschepen afgesneden van de rest door twee Engelse kapers die de schepen wilden opbrengen naar Gibraltar. Zodra Binkes dit bemerkte joeg hij de schepen na en bevrijdde de in het nauw gebrachte koopvaardijschepen van hun belagers. Vervolgens voer de hele vloot veilig de baai van Cadiz binnen om daar voor anker te gaan.(3) Waar in dit verhaal Binkes nog de held is, verging het hem in later jaren aanmerkelijk minder goed.

De akte waar het om gaat

De akte waar het om gaat

 

In 1779 werd hij aangesteld als schout-bij-nacht door de Admiraliteit van Amsterdam, hij was toen al zo’n 67 jaar oud en naar toenmalige maatstaven bejaard. In 1781 kreeg hij op zijn oude dag nog te maken met een onverkwikkelijke kwestie, hij werd namelijk van lafhartig gedrag beschuldigd en zijn naam werd in de Republiek door het slijk gehaald. Dat zat zo; halverwege juni 1781 gaf hij leiding aan een eskader oorlogsbodems dat voor anker lag bij Livorno, Noord-Italië. In dezelfde tijd werd een gekaapt Nederlands schip door wederom Engelsen opgebracht in die havenstad en Binkes werd verweten verzuimd te hebben dit schip uit de klauwen van de Engelse vijand te bevrijden.(4) De Engelse agressie was niet onverwacht, in 1780 had Groot-Brittannië de Republiek de oorlog verklaard, waarmee de Vierde Engels-Nederlandse Oorlog was begonnen, die tot 1784 zou duren.

Toen Binkes in november 1781 weer in de Republiek terug was, verzocht hij zelf om een krijgsraad met de gedachte zijn naam op die manier van alle blaam te zuiveren. Ook liet hij een pamflet verschijnen waarin hij zichzelf vrijpleitte van nalatig gedrag.(5) De krijgsraad kwam er, maar liep wat anders af dan Binkes gehoopt had. Hij werd wel degelijk schuldig bevonden aan plichtsverzuim en inactiviteit vanwege het niet kordaat ingrijpen om de gekaapte koopvaarder te bevrijden uit Engelse handen. In maart 1782 werd hij voor drie jaar uit zijn ambt van schout-bij-nacht ontzet en ook ontving hij gedurende deze periode geen salaris. De hoge leeftijd van Binkes werd in het oordeel van de raad aangevoerd als verzachtende omstandigheid.(6) Onbekend is of Binkes na zijn straf nog is teruggekeerd in functie maar dit is niet waarschijnlijk, mede gezien zijn hoge leeftijd. Reeds twee jaar na het aflopen van zijn straf overleed hij op Huize America, in 1787.

Noten

  1. RHC Vecht en Venen, GAW138 Notarissen te Weesp, 1609-1842, inv.nr. 5286 akte nr. 72
  2. De Nederlandsche Leeuw 1928, p. 185
  3. ‘Jan Binckes’ in A.J. van der Aa; Biographisch woordenboek der Nederlanden deel 2, p. 561
  4. Ibidem
  5. Missive van den wel ed: gestrengen heer schout by nacht Jan Binkes […] strekkende ter suivering van de hem aangeteygden blaam, en valsche beschuldiging
  6. Zaaken van Staat en Oorlog, betreffende de Vereenigde Nederlanden sedert het begin van het jaar MDCCLXXX. Negenendertigste deel (Amsterdam 1798) p. 46-47. Sententie van den hoogen zee-krygs-raad, wegens’t gehouden gedrag van den schout by nacht […] Jan Binkes, met opzigt tot’t schip St. George

Om RHC Vecht en Venen goed te laten functioneren maken we gebruik van cookies. Bekijk ons cookiebeleid.